Lestrarhátíð í Bókmenntaborg

Lestrarhatid_merki
Eitt af stærri verkefnum Reykjavíkur Bókmenntaborgar UNESCO er að standa fyrir árlegri lestrarhátíð í Reykjavík í samvinnu við stofnanir, félagasamtök og aðra sem starfa á bókmenntasviðinu. Slík hátíð var haldin í fyrsta sinn í október 2012. Lestrarhátíð er fyrir fólk á öllum aldri. Markmið Lestrarhátíðar er að hvetja til lesturs, auka umræðu um bókmenntir og tungumál og síðast en ekki síst að vekja athygli á gildi orðlistar í menningaruppeldi og daglegu lífi.

Hátíðin er hugsuð sem grasrótarhátíð þar sem allir þeir sem vilja bjóða upp á viðburði og dagskrá sem tengist þemanu hverju sinni geta tekið þátt.

Hátíðin stendur allan mánuðinn og októbermánuður er því mánuður orðlistar í Reykjavík. Lestrarhátíð hlaut viðurkenningu Jónasar Hallgrímssonar á degi íslenskrar tungu 2014.

 

Lestrarhátíð 2016

hugmyndabladra

Þema Lestrarhátíðar í ár er ORÐ OG MYNDIR og er samspil þessara þátta í bókmenntun og myndlist í brennidepli undir heitinu MEIRA EN 1000 ORÐ. Hvernig hjálpar myndlestur okkur að skilja og túlka heiminn og hvernig vinnur hann með orðlistinni? Að sama skapi er sjónum beint að því hvernig orðlistin fær vængi með litríku og lifandi myndmáli.

Myndir geta falið í sér mörg orð og orð geta einnig verið myndir. Við erum vön að líta á þessi tjáningarform sem aðskilin, en þau eru það síður en svo og er áhersla lögð á þennan þátt á hátíðinni í ár.

Myndmál, myndasögur, myndljóð, frásagnarmálverk, að draga upp myndir í orðum og orð í myndum – hvers kyns samspil eða samsláttur orða og mynda er í brennidepli.

Dagskrá Lestrarhátíðar 2016

Pistlar um orð og myndir frá rithöfundinum Sjón og myndlistarmanninum Þorra Hringssyni

Orðið á götunni – orð- og myndverk eftir 14 listamenn í Reykjavík

Svipmyndir frá Bókmenntaborgum UNESCO

Skólatilboð á Lestrarhátíð 2016

Hugmyndabanki fyrir leik- og grunnskóla og frístundaheimili

Lestrarstundir með Sleipni fyrir leikskólabörn

Leslisti Sleipnis – barna- og ungmennabækur

———————————————————-

Lestrarhátíð 2015 – Sögur handa öllum

Þema Lestrarhátíð 2015 tengdist 100 ára afmæli kosningaréttar kvenna og var kastljósinu beint að rithöfundinum Svövu Jakobsdóttur og röddum kvenna í bókmenntum. Hátíðin hét Sögur handa öllum í höfuð smásagnasafns Svövu sem ber þetta nafn og er safnið endurútgefið í kilju hjá Forlaginu í ritröðinni Íslensk klassík.

Safnið hefur að geyma þrjár bóka Svövu, Veizlu undir grjótvegg, Gefið hvort öðru… og Undir eldfjalli. Það kom út á fyrsta degi Lestrarhátíðar, þann 1. október. Úrval smásagna Svövu er því aftur aðgengilegt íslenskum lesendum.

Dagskrá Lestrarhátíðar 2015

Svava Jakobsdóttir

svavajakobs[1]
Svava Jakobsdóttir (1930-2004) er einn af okkar fremstu rithöfundum. Hún fæddist þann 4. október 1930 og hefði því orðið 85 ára í október.

Á afmælisdaginn frumsýndi leikhópurinn Háaloftið uppfærslu sína á leikriti Svövu, Lokaæfingu, í Tjarnarbíói og verða nokkrar sýningar í mánuðinum.

Nokkrum dögum síðar, miðvikudaginn 7. október, verður menningarmerking Bókmenntaborgarinn til heiðurs Svövu afhjúpuð við Alþingishúsið, en Svava sat á þingi frá 1971 – 1979. Úlfhildur Dagsdóttir bókmenntafræðingur afhúpar skiltið og í kjölfarið leiðir hún bókmenntagöngu um slóðir skáldkvenna í miðborginni.

Svava er þekktust fyrir smásögur sínar, en með þeim kvað við alveg nýjan tón í íslenskum bókmenntum. Meðal þeirra eru sögurnar „Saga handa börnum“ og „Eldhús eftir máli“, sem margir kannast við. Skáldsagan Gunnlaðarsaga þar sem Svava vinnur með goðsagnaarfinn er einnig eitt af hennar höfuðverkum svo og skáldsagan Leigjandinn. Konur eru yfirleitt í aðalhlutverkum í skáldskap Svövu, og með verkum sínum ljáði hún þeim nýja rödd.

Lesa má um verk Svövu og feril hennar á vefnum bokmenntir.is.m.a. stuttan pistil frá Svövu sjálfri sem hún skrifaði fyrir vefinn árið 2001.

Greinar og umræða um Svövu og verk hennar:

Leigjandinn bók vikunnar á Rás 1 - Samtal Ástráðs Eysteinssonar, Dagnýjar Kristjánsdóttur og Más Mássonar Maack um bókina.

Yfirlitsgrein Ástráðs Eysteinssonar um höfundarverk Svövu

Jón Karl Helgason: Besta smásagan eða ljótur viðbjóður? Um smásöguna Saga handa börnum.

Viðtal við Svövu Jakobsdóttur um bók hennar Leigjandinn á Rúv

Már Másson Maack: „Innra borðið skal snúa út.“ Töfraraunsæi í verkum Svövu Jakobsdóttur og Murakami Haruki 

Jakob S. Jónsson: Raunveruleiki handa barni …

Guðmundur Andri Thorsson: Hvers vegna gleymdu þeir Svövu? 

Listi yfir greinar um verk Svövu í tímaritu og öðrum ritum

Kjörgripur mánaðarins í Landsbókasafni Íslands – Háskólabókasafni

Svava Jakobsdóttir: Hvað er í blýhólknum?

Leikrit Svövu Jakobsdóttur, Hvað er í blýhólknum, er kjörgripur mánaðarins í Landsbókasafni í tilefni Lestrarhátíðar.

Svava Jakobsdóttir (1930-2004) sagði í viðtali við Þjóðviljann 27. júní 1974: „Ætli ég sé ekki fædd rauðsokka? Það má segja, að það hafi verið mitt fyrsta baráttumál í lífinu að verða tekin gild enda þótt ég væri stelpa!“
Í verkum sínum tók hún jafnan fyrir stöðu konunnar og misrétti kynjanna.

Fyrsta leikrit Svövu, Hvað er í blýhólknum? var frumsýnt í Lindarbæ hjá leikhópnum Grímu þann 12. nóvember 1970. Leikstjóri var María Kristjánsdóttir. Svava hafði á þessum tíma sent frá sér smásagnasöfnin 12 konur og Veizla undir grjótvegg og skáldsöguna Leigjandann. Leikritið Hvað er í blýhólknum? vakti mikla athygli þar sem það fjallar um stöðu konunnar í nútímanum, mál sem hafði verið mjög til umræðu á þessum tíma.

Þegar leikritið var sýnt var lögð könnun fyrir leikhúsgesti sem þrír nemar í þjóðfélagsfræðideild Háskóla Íslands gerðu. Meðal annars var spurt hvort konum væri eðlislægara en körlum að vinna heimilisstörf. Niðurstaðan var sú að 52,6% töldu konum ekki eðlislægara en körlum að sinna heimilisstörfum, 41,6 % töldu hinsvegar svo vera.

Sjá má umfjöllun um þessa könnun hér

Handrit Svövu að Hvað er í blýhólknum? og fleiri handrit hennar eru varðveitt í handritasafni Landsbókasafns Íslands – Háskólabókasafns (safnmark Lbs 136 NF). Í Kvennasögusafni Íslands eru varðveittar úrklippur og smáprent sem tengjast lífi hennar og starfi. Þessi gögn eru kjörgripir októbermánaðar í safninu í tilefni af lestrarhátíð Bókmenntaborgar 2015 þar sem verk Svövu Jakobsdóttur eru í öndvegi.

Raddir kvenna

Verkum annarra kvenna eða verkum um konur verður líka lyft fram á hátíðinni og sjónum beint að skáldkonum okkar í samtímanum. Nýjar raddir í hóp íslenskra skáldkvenna heyrast og bókmenntum á fleiri tungumálum en íslensku verður gefinn gaumur. Hér á landi er hópur af Íslendingum sem skrifar bókmenntir á sínu móðurmáli sem er annað en íslenska og verður reynt að beina sjónum að margbreytileikanum í íslensku bókmenntalífi.

Fyrri hátíðir

Lestrarhátíð 2014

Lestrarhátíð 2013

Lestrarhátíð 2012